1. GENEL TANIM
Kelepçeler, boru hatlarını:
- sabitlemek
- taşımak
- hizalamak
için kullanılan mekanik bağlantı elemanlarıdır.
Basit gibi görünür ama:
- yük taşıyan
- titreşimi yöneten
- sistemi ayakta tutan
parçalardır.
2. TEMEL GÖREVLER
Kelepçelerin sistemdeki görevleri:
- Boruyu duvar / tavana sabitlemek
- Borunun ağırlığını taşımak
- Titreşimi azaltmak
- Termal genleşmeyi kontrol etmek
Yanlış kelepçe:
- boru sarkması
- titreşim artışı
- bağlantı kopması
3. MALZEME VE YAPI
Genel yapı:
- Çelik gövde
- Galvaniz kaplama
- Kauçuk iç kaplama
3.1 Galvaniz Kaplama
- Paslanmayı önler
- Dış ortam için kritik
3.2 Kauçuk İç Kaplama
- Titreşim sönümleme
- Ses azaltma
- Boru yüzeyini koruma
4. KELEPÇE TÜRLERİ
4.1 Trifonlu Kelepçeler
- Vida ile duvara sabitlenir
- Küçük/orta çap
4.2 Uzun Trifonlu Kelepçeler
- Daha derin montaj
- Kalın duvarlar
4.3 Somunlu Kelepçeler
- Askı sistemleri
- Tavandan sarkıtma
4.4 Sprinkler Kelepçeler
- Yangın sistemleri
- Özel standartlı
4.5 Ağır Yük Somunlu Kelepçeler
- Büyük çap borular
- Yüksek ağırlık
4.6 Ağır Yük Kafalı Kelepçeler
- Endüstriyel kullanım
- Maksimum dayanım
4.7 U-Bolt Kelepçeler
- U şeklinde
- Basit ve güçlü
5. YARDIMCI ELEMANLAR
Kelepçeler tek başına çalışmaz, yanında şu parçalar gerekir:
- Tij (askı çubuğu)
- Somun / civata
- Pul
- Askı mengenesi
- Perfore kanal
- İzolasyon takozu
Bu parçalar:
→ sistemin tamamını oluşturur
6. ÖLÇÜ SEÇİMİ (KRİTİK)
Katalogda verilen tabloya göre:
Örnek:
- 1/2” boru → 21-26 mm kelepçe
- 2” boru → ~60 mm kelepçe
Kritik:
- Kelepçe borudan küçük olamaz
- Çok büyük olursa da sabitlemez
7. MEKANİK ANALİZ
7.1 Yük Taşıma
Kelepçe:
- sadece sabitlemez
- borunun ağırlığını taşır
Yanlış seçim:
→ kelepçe kırılır
→ boru düşer
7.2 Titreşim
Kauçuk kaplama:
- titreşimi emer
- sesi azaltır
Olmazsa:
→ rezonans oluşur
→ sistem gürültü yapar
7.3 Termal Genleşme
Boru ısındığında:
- uzar
Kelepçe çok sıkıysa:
→ boru zorlanır
→ çatlak oluşabilir
8. KULLANIM ALANLARI
- Su tesisatları
- Yangın sistemleri
- HVAC sistemleri
- Endüstriyel boru hatları
- Tavan askı sistemleri
9. KRİTİK MÜHENDİSLİK HATALARI
En çok yapılanlar:
- Aralıkları fazla açmak
→ boru sarkar - Yanlış çap seçmek
→ gevşek veya aşırı sıkı - Kauçuksuz kullanmak
→ titreşim + ses - Zayıf kelepçe kullanmak
→ kırılma - Genleşmeyi hesaba katmamak
→ boru hasarı
10. AVANTAJLAR VE DEZAVANTAJLAR
Avantajlar:
- Montaj kolaylığı
- Sistem stabilitesi
- Titreşim kontrolü
Dezavantajlar:
- Yanlış seçimde ciddi risk
- Ek maliyet
- Doğru aralık gerektirir
