Boru yiv uygulaması, çelik boruların uç kısmına mekanik olarak kanal (yiv) açılması işlemidir.

Bu işlem sayesinde:

• borular kaynak yapılmadan bağlanır
• kaplin sistemi kullanılabilir

Yani bu işlem:
→ yivli sistemin temelini oluşturur

2. NEDEN YAPILIR

Amaç:

• Kaynak ihtiyacını ortadan kaldırmak
• Montaj süresini azaltmak
• Sistemi esnek hale getirmek

Kullanım alanı:

• Yangın tesisatları
• Endüstriyel hatlar
• Büyük projeler

3. UYGULAMA SÜRECİ

Adım adım:

1. Boru kesilir
2. Boru ucu makineye yerleştirilir
3. Hidrolik sistem ile yiv açılır
4. Yiv derinliği ayarlanır
5. Yüzey kontrol edilir

Sonrasında:

• Kaplin + conta ile bağlantı yapılır

4. KULLANILAN MAKİNE

• Rothenberger boru yiv açma makineleri

Teknik özellik:

• Hidrolik tahrik sistemi
• Hassas yiv derinliği ayarı

Çalışma aralığı:

• 34 mm – 323 mm çap

5. TEKNİK AVANTAJLAR

5.1 Kaynak yok

• Yangın riski ortadan kalkar
• Gazlı ortamlarda güvenli

5.2 Hızlı uygulama

• İşçilik süresi ciddi azalır

5.3 Esnek bağlantı

• Depreme dayanım
• Titreşim absorbe

5.4 Bakım kolaylığı

• Sök-tak yapılabilir

6. NERELERDE TERCİH EDİLİR

Özellikle şu durumlarda:

• Yangın riski varsa
• Dar alanda çalışılıyorsa
• Süre kısıtlıysa
• Deprem dayanımı isteniyorsa

7. MEKANİK ANALİZ

7.1 Yiv derinliği

Çok önemli:

• Az açılırsa → kaplin tutmaz
• Fazla açılırsa → boru zayıflar

7.2 Yüzey kalitesi

• Pürüz → conta zarar görür
• Düzgün yüzey → sızdırmazlık sağlar

7.3 Basınç dayanımı

Yivli sistem:

• doğru yapılırsa yüksek basınca dayanır
• yanlış yapılırsa direkt kaçak verir

8. AVANTAJLARI

Avantajlar:

• Hızlı montaj
• Güvenli (kaynak yok)
• Esnek sistem
• Kolay bakım

Yivli sistemler, boruların uçlarına açılan özel kanallar (yivler) sayesinde kaynak veya diş kullanmadan mekanik olarak bağlanmasını sağlayan sistemdir.

Temel yapı:

• Boru (yiv açılmış)
• Kaplin (bağlantı elemanı)
• Conta (sızdırmazlık)
• Civata (sıkma)

Bu sistem:

• hızlı montaj
• yüksek sızdırmazlık
• esnek bağlantı

sağlar.

2. YİVLİ BAĞLANTI SİSTEMİ

Çalışma prensibi:

1. Borunun ucuna yiv açılır
2. Kaplin içine conta yerleştirilir
3. Kaplin boruya geçirilir
4. Civatalar sıkılır

Sonuç:

• Sızdırmaz
• Esnek
• Sökülebilir bağlantı

3. YİVLİ EKLEME PARÇALARI

Katalogda verilen ana ürünler:

3.1 Kaplin (Coupling)

• Sabit tip
• Esnek tip

Esnek kaplin:

• titreşim emer
• genleşmeye izin verir

3.2 Dirsek

• Akış yönü değiştirir

3.3 Te

• Hat bölme

3.4 Redüksiyon

• Çap düşürme

3.5 Kaplin Redüksiyon

• Bağlantı + çap değişimi

3.6 İç Dişli Yivli Redüksiyon

• Yiv + diş kombinasyonu

3.7 Yivli Flanş

• Flanş sistemine geçiş

3.8 Flanş Adaptörü

• Farklı bağlantı tiplerini bağlar

3.9 Kör Tapa

• Hat kapatma

3.10 Mekanik Te (Dişli / Yivli)

• Mevcut hat üzerine çıkış alınır

3.11 Sprinkler (U-Bolt) Te

• Yangın sistemlerine özel

4. YANGIN EKİPMANLARI

Bu sistemle birlikte kullanılan ekipmanlar:

• Yangın vanaları
• Yangın dolapları
• Sprinkler sistemleri
• Söndürme ekipmanları

Sertifikalar:

• TSE
• UL / FM

Bu sertifikalar:
→ güvenlik sistemlerinde zorunlu

5. TEKNİK AVANTAJLAR

5.1 Kaynak yok

• Yangın riski yok
• İşçilik kolay

5.2 Hızlı montaj

• Zamandan tasarruf
• İşçilik maliyeti düşük

5.3 Esneklik

• Deprem dayanımı
• Titreşim toleransı

5.4 Sızdırmazlık

• Conta ile sağlanır
• Yüksek performans

6. KULLANIM ALANLARI

• Yangın tesisatları
• Fabrikalar
• AVM’ler
• Havalimanları
• Endüstriyel tesisler
• Sosyal konut projeleri

7. MEKANİK DAVRANIŞ ANALİZİ

7.1 Esneklik

Klasik sistem:

• Rijit (sert)

Yivli sistem:

• Esnek

Bu sayede:

• titreşim absorbe edilir
• depremde kırılma azalır

7.2 Basınç dayanımı

• Conta + kaplin birlikte çalışır
• Yük dağıtılır

7.3 Akış davranışı

• İç yüzey düzgün
• Akış kaybı düşük

Kelepçeler, boru hatlarını:

• sabitlemek
• taşımak
• hizalamak

için kullanılan mekanik bağlantı elemanlarıdır.

Basit gibi görünür ama:

• yük taşıyan
• titreşimi yöneten
• sistemi ayakta tutan

parçalardır.

2. TEMEL GÖREVLER

Kelepçelerin sistemdeki görevleri:

• Boruyu duvar / tavana sabitlemek
• Borunun ağırlığını taşımak
• Titreşimi azaltmak
• Termal genleşmeyi kontrol etmek

Yanlış kelepçe:

• boru sarkması
• titreşim artışı
• bağlantı kopması

3. MALZEME VE YAPI

Genel yapı:

• Çelik gövde
• Galvaniz kaplama
• Kauçuk iç kaplama

3.1 Galvaniz Kaplama

• Paslanmayı önler
• Dış ortam için kritik

3.2 Kauçuk İç Kaplama

• Titreşim sönümleme
• Ses azaltma
• Boru yüzeyini koruma

4. KELEPÇE TÜRLERİ

4.1 Trifonlu Kelepçeler

• Vida ile duvara sabitlenir
• Küçük/orta çap

4.2 Uzun Trifonlu Kelepçeler

• Daha derin montaj
• Kalın duvarlar

4.3 Somunlu Kelepçeler

• Askı sistemleri
• Tavandan sarkıtma

4.4 Sprinkler Kelepçeler

• Yangın sistemleri
• Özel standartlı

4.5 Ağır Yük Somunlu Kelepçeler

• Büyük çap borular
• Yüksek ağırlık

4.6 Ağır Yük Kafalı Kelepçeler

• Endüstriyel kullanım
• Maksimum dayanım

4.7 U-Bolt Kelepçeler

• U şeklinde
• Basit ve güçlü

5. YARDIMCI ELEMANLAR

Kelepçeler tek başına çalışmaz, yanında şu parçalar gerekir:

• Tij (askı çubuğu)
• Somun / civata
• Pul
• Askı mengenesi
• Perfore kanal
• İzolasyon takozu

Bu parçalar:
→ sistemin tamamını oluşturur

6. ÖLÇÜ SEÇİMİ (KRİTİK)

Katalogda verilen tabloya göre:

Örnek:

• 1/2” boru → 21-26 mm kelepçe
• 2” boru → ~60 mm kelepçe

Kritik:

• Kelepçe borudan küçük olamaz
• Çok büyük olursa da sabitlemez

7. MEKANİK ANALİZ

7.1 Yük Taşıma

Kelepçe:

• sadece sabitlemez
• borunun ağırlığını taşır

Yanlış seçim:
→ kelepçe kırılır
→ boru düşer

7.2 Titreşim

Kauçuk kaplama:

• titreşimi emer
• sesi azaltır

Olmazsa:
→ rezonans oluşur
→ sistem gürültü yapar

7.3 Termal Genleşme

Boru ısındığında:

• uzar

Kelepçe çok sıkıysa:
→ boru zorlanır
→ çatlak oluşabilir

8. KULLANIM ALANLARI

• Su tesisatları
• Yangın sistemleri
• HVAC sistemleri
• Endüstriyel boru hatları
• Tavan askı sistemleri

9. KRİTİK MÜHENDİSLİK HATALARI

En çok yapılanlar:

1. Aralıkları fazla açmak
   → boru sarkar
2. Yanlış çap seçmek
   → gevşek veya aşırı sıkı
3. Kauçuksuz kullanmak
   → titreşim + ses
4. Zayıf kelepçe kullanmak
   → kırılma
5. Genleşmeyi hesaba katmamak
   → boru hasarı

10. AVANTAJLAR VE DEZAVANTAJLAR

Avantajlar:

• Montaj kolaylığı
• Sistem stabilitesi
• Titreşim kontrolü

Dezavantajlar:

• Yanlış seçimde ciddi risk
• Ek maliyet
• Doğru aralık gerektirir

Vanalar, boru hattındaki akışkanı:

• durdurmak
• yönlendirmek
• kontrol etmek

için kullanılan mekanik kontrol elemanlarıdır.

Basit anlatım:

• Boru = yol
• Vana = trafik ışığı

2. BAĞLANTI TÜRLERİ

Vanalar, sisteme bağlanma şekline göre ayrılır:

2.1 Dişli Bağlantı (Threaded)

• BSP diş yapısı
• Küçük çaplarda
• Kolay montaj

2.2 Flanşlı Bağlantı

• Cıvatalı sistem
• Büyük çap
• Yüksek basınç

2.3 Kaynaklı Bağlantı

• Kalıcı bağlantı
• En sağlam yöntem

3. KONTROL ŞEKLİNE GÖRE VANALAR

3.1 Manuel Vanalar

• El ile kontrol
• En yaygın

3.2 Pnömatik Vanalar

• Basınçlı hava ile çalışır
• Endüstriyel sistemler

3.3 Elektrik Kontrollü Vanalar

• Motorlu sistem
• Otomasyon

3.4 Solenoid (Manyetik) Vanalar

• Elektrik sinyali ile aç/kapa
• Hızlı kontrol

4. YAPI TİPİNE GÖRE VANALAR

4.1 Küresel Vana (Ball Valve)

• İçinde delikli küre
• Aç/kapa çok hızlı
• En yaygın tip

Kullanım:

• Su
• Doğalgaz
• Hava

4.2 Gate Vana (Sürgülü)

• Tam açık / tam kapalı
• Akışı kesmek için ideal

Avantaj:

• Akış kaybı düşük

4.3 Globe Vana

• Akış kontrolü yapılabilir
• Debi ayarı için kullanılır

Dezavantaj:

• Basınç kaybı yüksek

4.4 Kelebek Vana (Butterfly)

• Disk ile akış kontrolü
• Büyük çaplarda ideal

Avantaj:

• Hafif
• Kompakt

5. ÇALIŞMA POZİSYONUNA GÖRE

Çift Yollu

• Giriş → çıkış

Üç Yollu

• Akış yönlendirme
• Karışım sistemleri

6. TEKNİK PARAMETRELER

Basınç sınıfları:

• PN10
• PN16
• PN25

Malzeme:

• Pirinç (genel kullanım)
• Çelik
• Dökme demir

Diş tipi:

• BSP

7. KULLANIM ALANLARI

• Su tesisatları
• Doğalgaz sistemleri
• Yangın hatları
• Endüstriyel tesisler
• HVAC sistemleri

8. MEKANİK VE AKIŞ ANALİZİ

Aç/Kapa vanalar

• Küresel
• Gate

Bunlar:

• akışı tamamen keser
• yarım açık kullanılırsa zarar görür

Kontrol vanaları

• Globe
• Kelebek

Bunlar:

• debi ayarı yapar

9. KRİTİK MÜHENDİSLİK HATALARI

1. Küresel vanayı yarım açık kullanmak
   → iç yüzey aşınır
2. Yanlış vana tipi seçmek
   → sistem verimi düşer
3. Küçük vana ile büyük debi zorlamak
   → basınç kaybı
4. Yanlış basınç sınıfı
   → vana arızası

10. AVANTAJLAR VE DEZAVANTAJLAR

Avantajlar:

• Akış kontrolü sağlar
• Sistem güvenliği
• Otomasyona uygun

Dezavantajlar:

• Yanlış kullanımda hızlı bozulur
• Basınç kaybı oluşturabilir

1. GENEL TANIM

Flanş ve conta birlikte çalışan bir sistemdir:

• Flanş → mekanik bağlantıyı sağlar
• Conta → sızdırmazlığı sağlar

Yani:

• Flanş tek başına yetmez
• Conta tek başına hiçbir işe yaramaz

2. FLANŞ (FLANGE)

2.1 TANIM

Flanş, boruların:

• birbirine
• vana / ekipmanlara

cıvatalar yardımıyla bağlanmasını sağlayan bağlantı elemanıdır.

Genelde:

• dairesel formda
• cıvata delikli

2.2 ÜRETİM

• Dövme (forging)
• Sac kesim + tornalama

Son işlem:

• yüzey işleme (sızdırmazlık yüzeyi)

2.3 BAĞLANTI ŞEKİLLERİ

Düz Flanş

• Basit yüzey
• Düşük/orta basınç

Kör Flanş

• Hat kapatma
• Basınç tutma

Dişli Flanş

• Kaynak yok
• Küçük çap

Kaynak Boyunlu (Welding Neck)

• En sağlam tip
• Yüksek basınç

Slip-On Flanş

• Boru üzerine geçirilir
• Kaynak yapılır

2.4 BASINÇ SINIFLARI

İki sistem vardır:

PN (metrik sistem)

• PN10
• PN16
• PN25
• PN40
• PN63

ANSI (imperial sistem)

• 150 lb
• 300 lb
• 600 lb

Önemli:

• PN arttıkça dayanım artar
• Ama flanş kalınlığı ve civata sayısı da artar

2.5 MÜHENDİSLİK YORUMU

Flanş:

• sadece bağlantı değildir
• yük taşıyan bir elemandır

Yanlış flanş seçimi:

• civata kopması
• yüzey kaçırma
• sistem patlaması

3. CONTA (GASKET)

3.1 TANIM

Conta, flanşlar arasında bulunan ve:

• yüzey boşluklarını dolduran
• akışkanın dışarı çıkmasını engelleyen

sızdırmazlık elemanıdır.

3.2 CONTA TÜRLERİ

Klingrit Conta (Asbestsiz)

• Genel kullanım
• Ekonomik

Spiral Sarımlı Conta

• Yüksek basınç
• Yüksek sıcaklık

Grafit Conta

• Kimyasal dayanım
• Yüksek sıcaklık

PTFE (Teflon) Conta

• Kimyasal tesisatlar
• Aşındırıcı akışkanlar

İç Bilezikli (Eyelet)

• Basınç dayanımı artırılmış

3.3 ÇALIŞMA PRENSİBİ

Conta:

• sıkıştırılır
• yüzey boşluklarını doldurur
• akışkanın kaçmasını engeller

Kritik nokta:

• Conta ezilir ama tamamen yok olmaz
• Elastik kalmalıdır

4. FLANŞ + CONTA SİSTEMİ

Doğru sistem:

Flanş + Conta + Civata = Sızdırmaz sistem

Yanlış sistem:

• İyi flanş + kötü conta → kaçak
• İyi conta + yanlış sıkma → kaçak

5. MEKANİK ANALİZ

5.1 Sızdırmazlık

Sızdırmazlık şu 3 şeye bağlı:

• Conta malzemesi
• Yüzey kalitesi
• Civata sıkma kuvveti

5.2 Civata Kuvveti

Az sıkarsan:

• kaçak olur

Fazla sıkarsan:

• conta ezilir
• flanş eğilir

5.3 Yüzey Kalitesi

• Pürüzlü yüzey → sızdırır
• Fazla düz → conta tutmaz

6. KULLANIM ALANLARI

• Tüm boru tesisatları
• Kimyasal hatlar
• Enerji santralleri
• Makine bağlantıları
• Doğalgaz ve su sistemleri

7. AVANTAJLAR VE DEZAVANTAJLAR

Avantajlar:

• Sökülebilir sistem
• Bakım kolay
• Yüksek basınç uyumu

Dezavantajlar:

• Kaçak riski
• Doğru montaj şart
• Civata bakımı gerekir

8. KRİTİK MÜHENDİSLİK HATALARI

En çok yapılanlar:

1. Yanlış conta seçimi
   → kimyasal reaksiyon / erime
2. Civataları eşit sıkmamak
   → flanş yamulur
3. PN sınıfını dikkate almamak
   → patlama
4. Conta tekrar kullanmak
   → kaçak

Kaynaklı boru ekleme parçaları, boru hatlarını kaynak yöntemi ile birleştirmek için kullanılan bağlantı elemanlarıdır.

Dişli parçalardan farkı:

• Dişli → sökülebilir
• Kaynaklı → kalıcı

Bu yüzden:

• Daha sağlam
• Daha yüksek basınç dayanımı
• Daha az kaçak riski

2. ANA SINIFLANDIRMA

İki ana gruba ayrılır:

1. Dikişli fittings

2. Dikişsiz fittings

Bu ayrım kritik çünkü:

• Dayanım doğrudan buradan belirlenir

3. DİKİŞLİ PATENT FITTINGS

3.1 TANIM

Dikişli boruların:

• kesilmesi
• bükülmesi
• şekillendirilmesi

ile elde edilen bağlantı parçalarıdır.

3.2 TEKNİK ÖZELLİKLER

• Çap aralığı: 21 mm – 609 mm
• Et kalınlığı: sabit (standarta bağlı)

3.3 KULLANIM

• Düşük basınçlı hatlar
• Dekoratif uygulamalar
• Mobilya
• Çit ve korkuluk

3.4 MÜHENDİSLİK YORUMU

Bu parçalar:

• Yapısal ama kritik değil

Yani:

• “yüksek güvenlik hattına koyarsan hata yaparsın”

4. DİKİŞSİZ PATENT FITTINGS

4.1 TANIM

Dikişsiz borulardan üretilmiş, yüksek dayanımlı bağlantı elemanlarıdır.

4.2 TEKNİK ÖZELLİKLER

Kalınlık standartları:

• SCH20
• SCH40
• SCH80

Basınç dayanımı:

• 0 – 40 bar (katalog verisi)

4.3 KULLANIM

• Doğalgaz hatları
• Buhar sistemleri
• Yüksek basınç tesisatları
• Otomotiv sanayi

4.4 MÜHENDİSLİK YORUMU

Burası kritik:

• Boru dikişsiz → fitting dikişli olursa sistemin zayıf noktası fitting olur

Bu yüzden:

• Yüksek basınçta her şey dikişsiz seçilmeli

5. ORTAK ÜRÜN ÇEŞİTLERİ

Hem dikişli hem dikişsiz grupta bulunan ana elemanlar:

5.1 Dirsek (Elbow)

• Akış yönünü değiştirir
• 45° / 90°

5.2 Te (Tee)

• Akışı böler
• Ana hat + yan hat

5.3 Konsantrik Redüksiyon

• Merkez aynı kalır
• Simetrik çap düşürme

5.4 Eksantrik Redüksiyon

• Alt veya üst yüzey sabit
• Akışta hava birikmesini önler

5.5 Kep (Cap)

• Hattı kapatır

5.6 Boru Manşon

• İki boruyu bağlar

5.7 Boru Nipel

• Kısa bağlantı elemanı

6. KAYNAK TÜRLERİ

Fittings bağlantısı genelde:

• Alın kaynağı (Butt weld)
• Soket kaynağı (Socket weld)

Alın kaynağı:

• Yüksek basınç
• Büyük çap

Soket kaynağı:

• Küçük çap
• Daha hızlı montaj

7. MEKANİK DAVRANIŞ ANALİZİ

Avantajlar:

• Çok yüksek sızdırmazlık
• Yüksek basınç dayanımı
• Uzun ömür

Dezavantajlar:

• Sökülemez
• İşçilik kalitesine bağlı
• Kaynak hatası riski

8. KRİTİK MÜHENDİSLİK HATALARI

1. Yanlış kaynak yapmak
   → çatlak oluşur
2. Dikişli fitting + yüksek basınç
   → sistem zayıf noktadan patlar
3. Yanlış redüksiyon seçimi
   → akış bozulur
4. Kaynak sonrası test yapmamak
   → gizli kaçak kalır

9. DİKİŞLİ vs DİKİŞSİZ FITTINGS

Dikişli:

• Ucuz
• Düşük basınç

Dikişsiz:

• Pahalı
• Güvenli
• Endüstriyel

Dişli döküm boru ekleme parçaları, boru hatlarını vida (diş) bağlantısı ile birleştirmek için kullanılan, genellikle dökme demirden üretilmiş bağlantı elemanlarıdır.

Temel özellik:

• Kaynak yok
• Dişli bağlantı var
• Sök-tak yapılabilir

Bu yüzden:

• Hızlı montaj
• Kolay bakım
• Modüler sistem

2. ÜRETİM YÖNTEMİ

Üretim:

• Sıvı metal (genellikle dökme demir) kalıba dökülür
• Kum kalıp teknolojisi kullanılır
• Parça şekillendirilir
• Sonrasında diş açma işlemi yapılır

Standart:

• TS EN 10242

Bu standart:

• Boyut
• Diş yapısı
• Basınç dayanımı

gibi kriterleri belirler.

3. TEKNİK PARAMETRELER

Çap aralığı:

• 1/2” – 4”

Basınç:

• 0 – 16 bar

Diş tipi:

• BSP (British Standard Pipe)

Bu şu anlama gelir:

• Tüm parçalar birbirine uyumludur
• Vanalarla direkt bağlantı yapılabilir

4. MALZEME VE YÜZEY TÜRLERİ

4.1 Galvanizli (Çinko Kaplı)

Özellikler:

• Korozyona dayanıklı
• Nemli ortamda uzun ömür
• Dış ortam için uygun

Kullanım:

• Su tesisatları
• Dış mekan sistemleri

4.2 Siyah (Kaplamasız)

Özellikler:

• Ham yüzey
• Boyamaya uygun
• Daha ekonomik

Kullanım:

• Doğalgaz tesisatları
• İç mekan sistemleri

Mühendislik yorumu:
Doğalgazda genelde siyah tercih edilir çünkü:

• Boya tutuşu daha iyidir
• Kaplama sonradan yapılır

5. ÜRÜN ÇEŞİTLERİ

Bu grup oldukça geniştir. Katalogda verilen temel parçalar:

5.1 Dirsek

• Boru yönünü değiştirir
• 45° / 90° seçenekleri

5.2 Te

• Hat bölme elemanı
• Akışı 2 veya 3 yöne dağıtır

5.3 Nipel

• İki dişli parçayı birleştirir
• Kısa bağlantı elemanı

5.4 Konik Rakor

• Sökülebilir bağlantı sağlar
• Bakım için kritik

5.5 Manşon

• İki boruyu düz bağlar

5.6 Kuyruklu Dirsek

• Özel bağlantı formu
• Genelde sabitleme gereken yerlerde

5.7 Kör Tapa

• Hattı kapatır
• Basınç altında sızdırmazlık sağlar

5.8 Redüksiyon

• Çap küçültme
• Akış kontrolü

5.9 Manşon Redüksiyon

• Hem bağlar hem çap değiştirir

6. KULLANIM ALANLARI

• Su tesisatları
• Doğalgaz sistemleri
• Basınçlı hava hatları
• Mekanik tesisat sistemleri

7. MEKANİK VE SIZDIRMAZLIK ANALİZİ

Dişli bağlantının çalışma prensibi:

• Dişler sıkıldıkça yüzeyler temas eder
• Araya:
  • Teflon bant
  • Sızdırmazlık macunu
    konur

Bu sayede:

• Kaçak engellenir

Zayıf noktalar:

• Aşırı sıkma → diş sıyırma
• Yetersiz sıkma → kaçak

8. AVANTAJLAR VE DEZAVANTAJLAR

Avantajlar:

• Kaynak gerektirmez
• Hızlı montaj
• Sökülebilir sistem
• Düşük maliyet

Dezavantajlar:

• Basınç limiti düşük
• Büyük çaplarda kullanımı zor
• Titreşimli sistemlerde gevşeme riski

Yapı çeliği, taşıyıcı sistemlerde kullanılan ve yükleri güvenli şekilde aktaran alaşımsız karbon çeliklerinden oluşan profil ve kesit grubudur.

Bu ürünler:

• Binaların iskeleti
• Endüstriyel yapıların taşıyıcısı
• Makine sistemlerinin gövdesi

olarak görev yapar.

2. ÜRETİM VE STANDART

Standart:

• TS EN 10025-2

Üretim yöntemi:

• Sıcak haddeleme (Hot Rolled)

Bu yöntem sayesinde:

• İç yapı homojen olur
• Büyük kesitler üretilebilir
• Yük taşıma kapasitesi artar

3. MALZEME SINIFLARI

Kimyasal ve mekanik özelliklere göre sınıflandırılır:

S235 (ST37)

• Düşük karbon oranı
• Daha sünek
• Kolay işlenebilir
• Düşük dayanım

S275 (ST44)

• Orta dayanım
• Dengeli yapı

S355 (ST52)

• Yüksek dayanım
• Daha sert
• Ağır yükler için uygun

Mühendislik yorumu:

• S235 → hafif yapı
• S355 → ciddi taşıyıcı sistem

4. KESİT TÜRLERİ

Yapı çeliği farklı geometrilerde üretilir:

4.1 Köşebent (L Profil)

• L şeklinde kesit
• Köşe bağlantılarında kullanılır

4.2 NPU (U Profil)

• U şeklinde
• Kanal yapılarında

4.3 NPI / I Profil

• I kesit
• Eğilmeye karşı çok dayanıklı

4.4 HEA / HEB

• Geniş başlıklı H profiller
• Yüksek taşıyıcı kapasite

4.5 IPE

• Standart I profil
• En yaygın kullanılan

5. MEKANİK ÖZELLİKLER

Yapı çeliğinin en kritik özellikleri:

• Yüksek çekme dayanımı
• Yüksek akma dayanımı
• Darbe dayanımı
• Kaynaklanabilirlik
• Şekillendirilebilirlik
• İşlenebilirlik

Bu özellikler sayesinde:

• Deprem dayanımı sağlanır
• Ani kırılma engellenir

6. KULLANIM ALANLARI

• Çelik konstrüksiyon binalar
• Enerji nakil hatları
• Köprüler
• Endüstriyel tesisler
• Makine üretimi
• Depo ve raf sistemleri

7. MEKANİK DAVRANIŞ ANALİZİ

Eğilme dayanımı

I ve H profiller:

• Moment taşıma kapasitesi yüksek

Köşebent:

• Daha zayıf ama bağlantı için ideal

Burkulma (kritik konu)

Uzun elemanlarda:

• İnce kesit → burkulma riski
• Kalın kesit → güvenli

Kaynak davranışı

• Düşük karbon → iyi kaynak
• Yüksek karbon → çatlama riski

8. KRİTİK MÜHENDİSLİK HATALARI

En büyük hatalar:

1. Yanlış kesit seçimi
   → yapı çöker
2. S235 yerine S355 gerekirken düşük kalite kullanmak
   → taşıma kapasitesi yetersiz
3. Burkulma hesabı yapmamak
   → kolon göçmesi
4. Kaynak detaylarını ihmal etmek
   → birleşim kopar

9. AVANTAJLAR VE DEZAVANTAJLAR

Avantajlar:

• Yüksek mukavemet
• Kolay montaj
• Modüler yapı
• Hızlı üretim

Dezavantajlar:

• Korozyon riski
• Yangında dayanım düşer
• Kaplama gerektirir

Çelik çekme borular, kaynak içermeyen (dikişsiz) ve üretimi çekme yöntemiyle yapılan yüksek dayanımlı borulardır.

Dikişli borudan temel fark:

• Dikişli → kaynaklı
• Çelik çekme → tek parça, homojen

Bu yüzden:

• Zayıf nokta yok
• Yüksek basınç ve sıcaklıkta güvenli

2. ÜRETİM YÖNTEMİ

Temel üretim:

• Katı çelik kütük (billet) alınır
• Ortası delinerek içi boş hale getirilir
• Sıcak çekme ile uzatılır
• Kalibre edilir

Alternatif yöntem:

• Soğuk çekme (daha hassas tolerans)

Sonuç:

• Tam homojen yapı
• Kaynak hatası yok
• Mikro yapı daha kontrollü

3. STANDARTLAR VE TEKNİK PARAMETRELER

Standartlar:

• DIN 2448
• ASTM A106 Gr.B

Çap aralığı:

• 21 mm – 323 mm

Et kalınlığı:

• SCH standartları (Amerikan sistemi)
  • SCH 40
  • SCH 80
  • daha kalın varyasyonlar

Katalogda verilen tabloya göre:

• 1/2” → ~2.7 – 7.4 mm
• 6” → ~7 – 22 mm
• 24” → ~6 – 59 mm

Bu aralık ciddi geniştir ve ağır sanayiye hitap eder.

4. MALZEME VE KALİTE SINIFLARI

Kimyasal yapıya göre:

• ST37 (S235)
  • Düşük karbon
  • Daha yumuşak
  • Kolay işlenir
• ST44 (S275)
  • Orta dayanım
• ST52 (S355)
  • Yüksek dayanım
  • Daha sert
• ST35.8
  • Basınçlı sistemlerde kullanılır

Mühendislik yorumu:
Karbon oranı arttıkça:

• Dayanım artar
• Süneklik azalır

5. MEKANİK VE FİZİKSEL ÖZELLİKLER

Avantajlar:

• Kaynak yok → zayıf nokta yok
• Yüksek basınç dayanımı
• Yüksek sıcaklık dayanımı
• Daha iyi korozyon direnci
• Homojen iç yapı

Dezavantajlar:

• Daha pahalı
• Üretimi zor
• Çoğu ithal

6. KULLANIM ALANLARI

• Buhar kazanları
• Basınçlı kaplar
• Enerji santralleri
• Kızgın yağ sistemleri
• Isıtma / soğutma hatları
• Endüstriyel tesisatlar
• Yüksek basınç fittings üretimi

Bu borular “kritik sistem borusu” kategorisindedir.
Hata toleransı yoktur.

7. SCH (SCHEDULE) SİSTEMİ

SCH değeri ne demek:

• Borunun et kalınlığını belirler

Örnek:

• SCH 40 → standart kalınlık
• SCH 80 → daha kalın → daha yüksek basınç

Önemli:
Aynı çapta:

• SCH arttıkça → iç çap küçülür
• Basınç dayanımı artar

8. DİKİŞLİ vs DİKİŞSİZ (KRİTİK KARŞILAŞTIRMA)

Dikişli:

• Ucuz
• Yaygın
• Orta basınç

Dikişsiz:

• Pahalı
• Güvenli
• Yüksek basınç

Bu grup, taşıyıcı sistemler ve mekanik yapılar için kullanılan profil ve boru formundaki çelik elemanlardan oluşur.

İki ana gruba ayrılır:

• Konstrüksiyon boruları (yuvarlak kesit)
• Kutu profiller (kare / dikdörtgen kesit)

Temel fark:

• Borular → daha çok akış + taşıyıcı kombinasyonu
• Profiller → saf taşıyıcı eleman

2. KONSTRÜKSİYON BORULARI (STRUCTURAL PIPES)

2.1 ÜRETİM VE STANDART

Standart:

• TS EN 10219-1 (Hot Rolled – HR)
• TS EN 10305 (Cold Rolled – CR)

Üretim:

• Sacdan form verilip dikiş kaynağı yapılır (ERW)
• Sıcak veya soğuk haddeleme ile şekillendirilir

2.2 HR (HOT ROLLED) KONSTRÜKSİYON BORULARI

Teknik özellikler:

• Çap: 13 mm – 219 mm
• Et kalınlığı: 1.5 mm – 8 mm

Üretim:

• Yüksek sıcaklıkta şekillendirme
• Daha kalın ve dayanıklı yapı

Özellikler:

• Yüksek mukavemet
• Daha düşük yüzey hassasiyeti
• Daha ekonomik

Kullanım alanları:

• Çelik konstrüksiyonlar
• Taşıyıcı sistemler
• Çit ve korkuluk sistemleri
• Raf ve depo sistemleri
• Çatı sistemleri

Mühendislik yorumu:
Bu borular “yük taşıma” odaklıdır. Estetikten çok dayanım önemlidir.

2.3 CR (COLD ROLLED) SANAYİ BORULARI

Teknik özellikler:

• Çap: 10 mm – 114 mm
• Et kalınlığı: 0.6 mm – 2 mm

Üretim:

• Düşük sıcaklıkta hassas şekillendirme

Özellikler:

• Yüksek yüzey kalitesi
• Daha düşük tolerans hatası
• Daha hafif
• Daha düzgün kesit

Kullanım alanları:

• Otomotiv sektörü
• Beyaz eşya üretimi
• Hassas mekanik parçalar

Mühendislik yorumu:
HR borular “güç”, CR borular “hassasiyet” içindir.
Yanlış seçim yapılırsa:

• CR → yükte çöker
• HR → hassas işte tolerans kaçırır

3. KUTU PROFİLLER

3.1 TANIM

Kare veya dikdörtgen kesitli, içi boş yapı elemanlarıdır.

Kesit tipleri:

• Kare profil
• Dikdörtgen profil

3.2 STANDART VE ÖLÇÜLER

Standart:

• TS EN 10219 (HR)
• TS EN 10305 (CR)

Boyut aralığı:

• 10×10 mm → 200×300 mm

Et kalınlığı:

• Uygulamaya göre değişir (genelde 1 – 8 mm arası)

3.3 MALZEME VE YÜZEY

Malzeme:

• Karbon çelik

Yüzey işlemleri:

• Astarlama
• Galvanizleme
• Boyama

Bu özellik sayesinde:

• İç mekanda
• Dış mekanda
• Endüstriyel ortamda kullanılabilir

3.4 KULLANIM ALANLARI

• Çelik konstrüksiyonlar
• Kapı ve pencere sistemleri
• Mobilya üretimi
• Raf sistemleri
• Makine şaseleri
• Çit ve korkuluk

4. MEKANİK DAVRANIŞ VE MÜHENDİSLİK ANALİZİ

4.1 KUTU PROFİL vs BORU

Kutu profil:

• Eğilmeye daha dayanıklı
• Montajı daha kolay
• Yüzey bağlantısı kolay

Boru:

• Burulmaya daha dayanıklı
• Akış sistemlerinde kullanılabilir
• Daha izotropik davranış

4.2 HR vs CR KARŞILAŞTIRMA

HR:

• Daha kalın
• Daha dayanıklı
• Daha ucuz
• Yüzey kalitesi düşük

CR:

• Daha hassas
• Daha estetik
• Daha pahalı
• Yük taşıma kapasitesi sınırlı

4.3 KRİTİK SEÇİM HATALARI

En çok yapılan hatalar:

1. İnce CR boruyu taşıyıcıda kullanmak
   → burkulma olur
2. Kalın HR boruyu hassas üretimde kullanmak
   → ölçü hatası çıkar
3. Dış ortamda kaplamasız kullanmak
   → hızlı korozyon

5. AVANTAJLAR VE DEZAVANTAJLAR

Avantajlar:

• Geniş ölçü aralığı
• Kolay kaynaklanabilir
• Ekonomik üretim
• Çok yönlü kullanım

Dezavantajlar:

• Dikişli yapı (yüksek basınçta sınırlı)
• İnce kesitlerde burkulma riski
• Kaplama yoksa korozyon riski